Kraniosinostozda endoskopik əməliyyat və dəbilqə müalicəsi

Endoskopik əməliyyat kraniosinostozun ən kiçik həcmli əməliyyat üsuludur: başın dərisindəki kiçik kəsiklərdən bitişmiş tikiş açılır, başın formasını isə sonrakı aylarda böyüyən beyin və xüsusi dəbilqə düzəldir. Əməliyyat və dəbilqə bir müalicənin iki hissəsidir – dəbilqəsiz nəticə yarımçıq qalır. Kraniosinostozun özü haqqında xəstəlik səhifəsində yazmışam.

Endoskopik əməliyyatdan sonra körpə formalaşdırıcı dəbilqə taxır.

Açıq əməliyyatdan nə ilə fərqlənir?

Endoskopik əməliyyatda başın dərisində 1–2 kiçik, 2–3 sm-lik kəsik edilir. Cərrah ucunda kamera olan nazik boru – endoskop ilə içəridə nə baş verdiyini ekranda görür və bitişmiş tikişi dar zolaq şəklində çıxarır. Kəllə sümükləri yenidən formalaşdırılmır: körpənin beyni ilk ildə çox sürətlə böyüyür və açılmış kəlləni özü genişləndirir.

Açıq əməliyyatda isə kəsik bir qulaqdan o biri qulağa qədər uzanır, kəllə sümükləri çıxarılıb yenidən formalaşdırılır. Başın forması elə əməliyyat zamanı düzəlir, amma əməliyyat uzun çəkir və qan itkisi çox olur.

Endoskopik əməliyyatda narkoz müddəti qısa olur, qan köçürmə ehtiyacı xeyli az olur, ağırlaşmalar azdır və uşaq xəstəxanadan tez evə gedir. Başın formasının düzəlməsi baxımından isə hər iki üsul yaxşı nəticə verir.

Kimə uyğundur?

Əsas şərt yaşdır: ən uyğun vaxt 3–4 aylıqdır, 6 aylıqdan gec olmamalıdır. Bu yaşda kəllə sümükləri nazik və elastikdir, beyin isə çox sürətlə böyüyür. Daha gec aylarda sümüklər bərkiyir və dəbilqə başın formasını artıq yaxşı düzəldə bilmir.

Endoskopik əməliyyat çox vaxt bir tikiş bitişəndə aparılır. Bir neçə tikiş bitişibsə və ya kraniosinostoz genetik sindromla birlikdədirsə, endoskopik üsul məsləhət görülmür. Uşaq 6 aylıqdan böyükdürsə və ya ailə dəbilqəni bir il müntəzəm taxmağı təmin edə bilməyəcəksə, açıq əməliyyat daha düzgün seçimdir.

Əməliyyat necə keçir?

Əməliyyatdan əvvəl üçölçülü kompüter tomoqrafiyası çəkilir və əməliyyat bu görüntüyə əsasən planlaşdırılır. Əməliyyat ümumi narkoz altında aparılır və təxminən 1 saat çəkir.

Ağrı adətən güclü olmur, uşaq tezliklə yenidən əmməyə başlayır. İlk günlərdə alında və göz qapaqlarında şişkinlik ola bilər – bu, öz-özünə keçir. Əməliyyatdan 2 gün sonra dəbilqə üçün ölçü götürülür və uşaq evə yazılır.

Ölçü xüsusi 3D skanerlə götürülür və 1 həftə içində körpə üçün fərdi dəbilqə hazırlanır.

Dəbilqə necə işləyir və necə taxılır?

Dəbilqə başı sıxmır: başın artıq uzanmış hissələrini yüngülcə saxlayır, düzəlməli olan tərəfdə isə boş yer qoyur. Beyin böyüdükcə kəllə bu boş yerə doğru genişlənir. Məsələn, uzun və dar başda dəbilqə başın uzanmasını saxlayır və baş enə doğru böyüyür. Ən sürətli dəyişiklik ilk 2–3 ayda olur, ona görə bu aylarda dəbilqəni buraxmaq olmaz.

Qaydalar:

• Gündə 23 saat, yuxuda da. Yalnız çimdirmək və dəbilqəni təmizləmək üçün gündə təxminən 1 saat çıxarılır. Yayda da bu qayda dəyişmir.
• Hər gün dəriyə baxın. Dəbilqəni çıxarandan sonra yüngül qızartı yarım saat ərzində keçməlidir.
• Baş və dəbilqə təmiz saxlanılır: başı hər gün yuyun, dəbilqənin içini silib qurudun.
• Dəbilqə dəyişdirilir. Baş böyüdükcə içindəki köpük düzəldilir, uşaq dəbilqəyə sığmayanda yenisi hazırlanır.

Dəbilqə taxan uşaqlar ayda 1 dəfə kontrol müayinə edilir.

Dəbilqə bir ilə qədər taxılır: başın forması düzəlib sabitləşəndə həkim onu çıxarmağa icazə verir. Körpələrin çoxu dəbilqəyə bir neçə günə öyrəşir.

Hansı risklər var?

Təcrübəli komanda tərəfindən aparıldıqda ciddi ağırlaşmalar nadirdir. Təxminən 2 uşaqdan birində qan köçürmək lazım olur. Nadir hallarda beyin qişası zədələnir, dərinin altında maye toplanır və ya yaraya infeksiya düşür. Bəzən baş tam düzəlmir və ya tikiş yenidən bitişir – onda gələcəkdə açıq əməliyyat lazım ola bilər. Ona görə də müalicədən sonra uşaq bir neçə il izlənilir.

Qəbulda ən çox nə soruşulur?

Dəbilqə uşağın beyninə təzyiq etmir?

Xeyr. Düzgün hazırlanmış dəbilqə başı sıxmır, beynin böyüməsinə yalnız istiqamət verir.

Əməliyyatsız, yalnız dəbilqə ilə müalicə olunmaq olar?

Kraniosinostozda yox: dəbilqə bitişmiş tikişi aça bilmir. Əməliyyatsız dəbilqə yalnız yatış vəziyyətindən başın yastılaşmasında istifadə olunur – orada tikişlər açıqdır. Bu iki vəziyyətin fərqini kraniosinostoz səhifəsində izah etmişəm.