Əllərdə keyimə: səbəb boyundadır, yoxsa bilək nahiyəsində?

Əllərdə keyimənin ən çox rast gəlinən iki səbəbi var: orta sinirin biləkdə sıxılması (karpal tunel sindromu) və sinir kökünün boyunda sıxılması (boyun yırtığı). Çox vaxt hansı barmaqların keyidiyinə, keyimənin nə vaxt artdığına və boyun ağrısının olub-olmamasına görə səbəbi ilk qəbulda ayırd etmək olur. Şübhəli hallarda dəqiq cavabı EMQ müayinəsi verir.

Hansı barmaqlar keyiyir?

Hər sinirin və hər sinir kökünün dəridə öz sahəsi var. Ona görə keyiyən barmaqlar sıxılmanın harada olduğunu göstərir:

• Baş, şəhadət, orta barmaq və adsız barmağın yarısı — orta sinir sıxılanda olur, çox vaxt bilək kanalı sindromunda (karpal tunel sindromu). Çeçələ barmaq keyimir. Ovucun özü də adətən keyimir.
• Baş və şəhadət barmağı, keyimə və ağrı qolun xarici tərəfi ilə çiyinə qədər qalxır — C6 sinir kökü sıxılır, boyunda 5-ci və 6-cı fəqərələr arasındakı diskin yırtığı olanda.
• Orta barmaq, ağrı qolun arxası ilə — C7 sinir kökü sıxılır, 6-cı və 7-ci fəqərələr arasındakı disk yırtığı olanda. Boyun yırtığında ən çox sıxılan kök budur.
• Adsız və çeçələ barmaq — ya boynun ən aşağı hissəsindəki C8 sinir kökü, ya da dirsək nahiyəsində dirsək sinirinin sıxılması. Sonuncuda keyimə dirsəyi uzun müddət bükülü saxlayanda — telefonda danışanda, əli başın altına qoyub yatanda artır.

Solda — orta sinirin sahəsi (çəhrayı): sinir biləkdə sıxılanda keyimə baş, şəhadət, orta barmaqda və adsız barmağın yarısında olur, çeçələ barmaq keyimir. Sağda — boyundakı sinir köklərinin zolaqları: mavi — C6 (baş və şəhadət barmağı), yaşıl — C7 (orta barmaq), narıncı — C8 (adsız və çeçələ barmaq). Boyundan olan keyimə zolaq boyunca qola da qalxır.

Keyimə nə vaxt artır?

Biləkdə sinir sıxılması zamanı olan keyimə və ağrı (karpal tunel sindromu):

• gecələr artır, yuxudan oyadır, əli silkələyəndə keçir;
• telefonu, sükanı, kitabı tutanda, saç darayanda artır;
• tez-tez hər iki əldə olur;
• boyun ağrısı olmur, amma ağrı biləkdən dirsəyə, bəzən çiyinə qədər qalxa bilər — bu, xəstələri çaşdırır.

Boyunda disk yırtığı ilə bağlı olan keyimə və ağrı (boyun yırtığı):

• boyun, çiyin və ya kürəklərin arasında ağrı ilə başlayır;
• başı arxaya atanda və keyiyən tərəfə çevirəndə artır;
• əli başın üstünə qoyanda azalır;
• adətən bir tərəfdə olur.

Hər iki səbəb birlikdə ola bilərmi?

Bəli. Sinir kökü boyunda bir az sıxılıbsa, biləkdə də daha asan zədələnir — buna “ikiqat sıxılma” deyilir. Belə xəstədə yalnız bir yeri müalicə etmək keyimə və ağrını tam keçirməyə bilər.

İkiqat sıxılma: boyunda disk yırtığı sinir kökünə basır (yuxarıdakı çəhrayı sahə), biləkdə isə bilək bağı orta sinirə basır (aşağıdakı çəhrayı sahə). Sinir boyundan barmaqlara qədər bir yolla gedir, ona görə hər iki sıxılma eyni barmaqlarda keyimə verə bilər.

Bunun əksi də var: boyun MRT-sində disk qabarması görünməsi keyimənin ondan olduğunu sübut etmir. Heç bir şikayəti olmayan 1200-dən çox insana boyun MRT-si çəkiləndə onların 10-dan 9-a yaxınında disk qabarması tapılıb. MRT rəyindəki “protruziya” çox vaxt yaşla bağlı adi dəyişiklikdir. Ona görə qərar yalnız MRT-yə görə yox, şikayətlərin, müayinənin və EMQ-nin bir-birinə uyğun gəlməsinə görə verilir.

Hansı müayinə lazımdır?

Müayinədə barmaqların hissiyyatı, əlin və qolun gücü, reflekslər yoxlanılır. Biləyə yüngül vurmaq, biləyi bükülü saxlamaq, başı keyiyən tərəfə əyib yuxarıdan yüngül basmaq kimi sınaqlar keyimənin haradan gəldiyini göstərir. EMQ orta sinirin məhz biləkdə sıxıldığını, yoxsa boyundan çıxan kökün zədələndiyini və zədələnmənin dərəcəsini müəyyən edir. Boyundan şübhə olanda MRT çəkilir.

Hər iki əldə və ayaqlarda “əlcək və corab” kimi yayılan keyimə isə çox vaxt nə boyundan, nə də biləkdən olur. Onun səbəbi şəkərli diabet, B12 vitamini çatışmazlığı, qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri ola bilər — bunu qan analizləri göstərir. Qolun üstündə yatandan sonra bir neçə dəqiqəyə keçən keyimə isə normaldır.

Müalicə necə fərqlənir?

Karpal tunel sindromunun yüngül hallarında gecə biləyi düz saxlayan biləklik taxmaq və biləyi yükləyən işlərə ara vermək çox vaxt kifayət edir. Keyimə keçmirsə, EMQ ağır zədələnmə göstərirsə və ya baş barmağın dibindəki əzələ arıqlayıbsa, bilək bağını açan qısa əməliyyat edilir (əməliyyat olunan xəstənin hekayəsi).

Boyun yırtığında qola vuran ağrı və keyimə çox vaxt bir neçə həftəyə əməliyyatsız azalır. Qolda artan zəiflik və ya aylarla keçməyən ağrı olanda əməliyyat lazım ola bilər — göstərişləri boyun yırtığı səhifəsində yazmışıq.

Qəbulda ən çox nə soruşulur?

Hamiləlikdə əllərin keyiməsi keçəcəkmi?

Çox vaxt bəli. Hamiləliyin son aylarında bədəndə maye yığılır və biləkdəki kanal daralır, ona görə karpal tunel sindromu bu dövrdə tez-tez olur. Keyimə adətən doğuşdan sonra bir neçə həftə ərzində keçir, gecə biləklik bu dövrü yüngül keçirməyə kömək edir. Doğuşdan sonra aylarla davam edərsə, EMQ etdirmək lazımdır.

Hər iki əlim keyiyir — bu boyundandır?

Çox vaxt yox. Karpal tunel sindromu tez-tez hər iki əldə olur, boyun yırtığı isə adətən bir qolda əlamət verir. Amma hər iki əldə keyimə ilə yanaşı əllərdə gücsüzlük, ayaqlarda zəiflik varsa, səbəb onurğa beyninin boyunda sıxılması ola bilər.

Nə vaxt təcili həkimə müraciət etmək lazımdır?

Bunlardan biri olarsa, gözləmədən həkimə müraciət edin:

• birdən başlayan keyimə və zəiflik bədənin bir tərəfində — üzdə, qolda, ayaqda, xüsusən danışığın və ya görmənin pozulması ilə;
• hər iki əldə keyimə ilə yanaşı düymə bağlamaqda, yazmaqda çətinlik, ayaqlarda zəiflik, yerişin pozulması — onurğa beyninin boyunda sıxılmasının əlaməti;
• sidik və ya nəcisi saxlaya bilməmək;
• qolda və ya əldə sürətlə artan zəiflik, əşyaların əldən düşməsi;
• yıxılma və ya qəzadan sonra başlayan boyun ağrısı və keyimə.